Wetenschap deze week · 26–1 november ↗

1 · Long COVID bij kinderen en adolescenten: een systematische review en meta-analyses | Scientific Reports (al geplaatst)
In deze systematische review met meta-analyses, in 2022 gepubliceerd in *Scientific Reports*, combineerden onderzoekers 21 observationele studies met in totaal ruim 80.000 kinderen en jongeren tot 18 jaar, verschenen vóór februari 2022. Zij schatten dat ongeveer een kwart (25%) van de kinderen na een coronabesmetting long covid kreeg, gedefinieerd als klachten die vier weken of langer aanhouden. De meest voorkomende klachten waren stemmingsproblemen (16,5%), vermoeidheid (9,7%) en slaapproblemen (8,4%). Kinderen die besmet waren geweest, hadden vaker dan kinderen zonder besmetting aanhoudende kortademigheid, verlies van reuk of smaak en/of koorts. Voorzichtigheid is wel geboden: de onderliggende studies gebruikten verschillende definities en waren onderling sterk verschillend, en de onderzoekers wijzen op mogelijke vertekening, onder meer doordat deelnemers klachten achteraf moesten herinneren en doordat deelnemers afvielen.

2 · Paxlovid verlaagt het risico op long covid bij volwassenen met een hoog risico, blijkt uit grootschalig onderzoek (al geplaatst)
Volgens een bericht op Bioengineer.org zou een grootschalig onderzoek hebben gevonden dat Paxlovid het risico op long covid verlaagt bij volwassenen met een verhoogd risico. Het gaat daarbij om de kans om long covid te krijgen, niet om de behandeling van mensen die er al last van hebben. Over de opzet van het onderzoek, het aantal deelnemers, de omvang van het effect en de definitie van 'hoog risico' geeft het bericht geen informatie. Daardoor valt niet te beoordelen hoe sterk de bevinding is, bijvoorbeeld of het om een gerandomiseerde trial gaat of om een observationele studie, die geen oorzakelijk verband kan aantonen. Voorzichtigheid is daarom geboden totdat de onderliggende studie en de details bekend zijn.

(Op basis van de kop.)

3 · BioVie maakt topline-resultaten bekend van de fase 2-studie ADDRESS-LC naar bezisterim voor de behandeling van neurologische symptomen die samenhangen met Long COVID (al geplaatst)
Het Amerikaanse bedrijf BioVie heeft in een betaald persbericht de eerste resultaten bekendgemaakt van een fase 2-studie naar bezisterim, een experimenteel middel in pilvorm dat volgens het bedrijf ontstekingen zou remmen en de gevoeligheid voor insuline zou verbeteren. De gerandomiseerde, dubbelblinde studie met 203 deelnemers vergeleek het middel met een placebo bij neurologische klachten van long covid, zoals vermoeidheid, hersenmist, cognitieve problemen en PEM (verergering van klachten na inspanning). In de hele groep deed bezisterim het volgens het bedrijf op 21 van de 22 gemeten uitkomsten beter dan placebo, maar statistisch significante verbeteringen zagen de onderzoekers alleen bij deelnemers die bij de start veel last hadden van vermoeidheid, PEM en/of cognitieve problemen (ongeveer 78 procent van de deelnemers); de bijwerkingen waren vergelijkbaar met die van placebo. Voorzichtigheid is op zijn plaats: het gaat om voorlopige resultaten van een verkennende studie die vooral bedoeld was om uit te zoeken bij wie en op welke klachten het middel mogelijk werkt, en ze worden gepresenteerd door het bedrijf dat het middel ontwikkelt. Een grotere fase 3-studie moet nog uitwijzen of het effect standhoudt.

4 · De ziektelast van long COVID onder zorgmedewerkers: een enquête van 12 maanden onder 771 gevallen (al geplaatst)
Onderzoekers vroegen via een anonieme enquête 771 medewerkers van het ziekenhuis IRCCS Policlinico San Matteo, die sinds februari 2020 aantoonbaar corona hadden gehad, naar klachten die langer dan twaalf weken aanhielden. Bijna 28 procent meldde op enig moment long covid; dat aandeel daalde van 26 procent na drie maanden naar 20 procent na zes maanden en 16 procent na een jaar. Verpleegkundigen hadden het vaakst last (35 procent), en vermoeidheid, gewrichts- en spierpijn, concentratieproblemen en geheugenklachten hielden het langst aan. Het onderzoek laat zien dat long covid een aanzienlijke groep zorgmedewerkers treft, wat volgens de auteurs gevolgen heeft voor bedrijfsgezondheidszorg en personeelsplanning. Wel is voorzichtigheid op zijn plaats: het gaat om zelfgerapporteerde klachten in één ziekenhuis, en slechts 41 procent van de benaderde medewerkers vulde de vragenlijst in, waardoor de cijfers niet zomaar voor alle zorgmedewerkers gelden.

5 · Long COVID verdubbelt het risico op hartziekten bij vrouwen en verhoogt het met een derde bij mannen, blijkt uit onderzoek (al geplaatst)
Volgens een kort nieuwsbericht van de gezondheidssite Health and Me hebben vrouwen met long covid ongeveer twee keer zoveel kans op hartziekten, en mannen met long covid ongeveer een derde meer kans. Het gaat volgens het bericht onder meer om onregelmatige hartritmes en aandoeningen van de kransslagaders. Dat hogere risico zag men ook bij mensen die niet in het ziekenhuis hadden gelegen met covid-19. Het bericht vermeldt niet om wat voor studie het gaat, hoeveel mensen eraan meededen, wie het onderzoek deed en of het door vakgenoten is beoordeeld. Daardoor is voorzichtigheid geboden: zonder die gegevens valt niet te beoordelen hoe betrouwbaar de uitkomsten zijn of hoe ze tot stand kwamen.

6 · Long COVID in verband gebracht met een hoger risico op hoge bloeddruk (al geplaatst)
Zweedse onderzoekers volgden in een grote observationele studie ruim 1,2 miljoen volwassenen van 18 tot 65 jaar uit de regio Stockholm, op basis van zorggegevens zoals diagnoses en voorschriften. Mensen die al een hoge bloeddruk hadden of voor covid in het ziekenhuis lagen, telden niet mee, zodat de studie vooral over mildere infecties gaat. Van de 8.365 deelnemers met long covid kreeg 22 à 23 procent tijdens de studieperiode de diagnose hoge bloeddruk; na correctie voor onder meer leeftijd en sociaal-economische situatie was hun risico 14 procent hoger dan bij mensen zonder long covid, met een sterker verband bij ouderen en mensen met diabetes. Omdat het om een observationele studie gaat, toont die een verband aan maar geen oorzaak; de onderzoekers konden de bloeddruk zelf niet meten en wisten niet welke behandelingen deelnemers in de tussentijd kregen. Volgens de onderzoekers kan het zinvol zijn om bij mensen met long covid vaker de bloeddruk te controleren, maar of dat de gezondheid echt verbetert, moet nog worden onderzocht.

7 · Risico op long covid verhoogd bij auto-immuunreumatische aandoeningen (al geplaatst)
Mensen met een auto-immuunziekte van het reumatische type, zoals reuma of het syndroom van Sjögren, lijken vaker long covid te krijgen dan mensen zonder zo'n aandoening. Dat blijkt uit een terugkijkende cohortstudie van onderzoekers van de University of Washington, gepubliceerd in het vakblad *Arthritis & Rheumatology*. Zij gebruikten bestaande patiëntgegevens uit een grote Amerikaanse databank en vergeleken in totaal 187.106 mensen met en zonder zo'n aandoening die op andere kenmerken zoveel mogelijk op elkaar leken. Long covid kwam voor bij 2,8 procent van de mensen met een reumatische auto-immuunziekte en bij 1,5 procent van de anderen, wat na correctie voor andere factoren neerkwam op een ongeveer anderhalf keer zo hoog risico. Binnen de groep met een auto-immuunziekte hing een hoger risico samen met een zwaardere covid-infectie, longziekte, overgewicht, gebruik van de medicijnen rituximab of corticosteroïden, en met het syndroom van Sjögren. Omdat het om terugkijkend onderzoek gaat, toont het een verband maar geen oorzaak, en de onderzoekers pleiten daarom vooral voor betere opvolging van deze groep en meer onderzoek naar hoe long covid bij hen ontstaat en te voorkomen is.

8 · Risico op long covid verhoogd bij auto-immuunreumatische aandoeningen (al geplaatst)
Mensen met een auto-immuun reumatische aandoening, zoals het syndroom van Sjögren, lijken vaker long covid te krijgen dan mensen zonder zo'n aandoening. Dat blijkt uit een terugkijkende (retrospectieve) cohortstudie in het vakblad *Arthritis & Rheumatology*, waarin onderzoekers van de University of Washington gegevens van 187.106 Amerikaanse patiënten vergeleken met vergelijkbare controlepersonen: long covid kwam voor bij 2,8 procent van de mensen met zo'n aandoening en bij 1,5 procent van de mensen zonder. Binnen de groep met een reumatische aandoening ging een hoger risico samen met een zwaarder verlopen covid-infectie, longziekte, overgewicht en het gebruik van de medicijnen rituximab of corticosteroïden, en ook het syndroom van Sjögren hing samen met een hoger risico. Omdat het gaat om een analyse van bestaande patiëntgegevens, laat de studie wel een verband zien, maar kan ze niet aantonen dat deze factoren long covid ook echt veroorzaken. Volgens de onderzoekers onderstrepen de resultaten dat deze groep goed in de gaten moet worden gehouden en dat er meer onderzoek nodig is naar oorzaken en preventie.

9 · Nieuw geneesmiddel bezisterim wordt verder onderzocht bij Long COVID. Zo kwam de fase 2-studie tot stand. (al geplaatst)
Het farmaceutische bedrijf BioVie heeft een fase 2-studie (ADDRESS-LC) afgerond naar bezisterim, een nieuw middel dat volgens het bedrijf ontstekingen kan remmen en de bloed-hersenbarrière kan passeren. In de studie kregen 203 mensen met long covid, verspreid over 17 Amerikaanse staten, het middel of een placebo als capsule. Het was een verkennende studie die 22 verschillende uitkomsten bekeek. Over de hele groep was er geen statistisch significant effect, maar bij sommige subgroepen met veel cognitieve klachten, vermoeidheid of PEM leek er verbetering te zijn: een eerste 'signaal', geen bewijs. De resultaten zijn door het bedrijf zelf bekendgemaakt, nog niet alle cijfers zijn openbaar en een beoordeling door vakgenoten en een grotere fase 3-studie moeten nog uitwijzen of het middel echt helpt.

10 · Een algemeen onderzoeksraamwerk voor long COVID ontwikkelen met behulp van causale modellering (al geplaatst)
Onderzoekers hebben een rekenmodel ontwikkeld dat in kaart brengt hoe long covid mogelijk ontstaat en verloopt, van een milde of ernstige covid-infectie tot aanhoudende ademhalingsklachten en vermoeidheid. Het gaat om een theoretisch onderzoeksraamwerk, gepubliceerd in een tijdschrift van Nature: het model is gebouwd op basis van eerder onderzoek en kennis van experts, en getest met illustratieve simulaties van vier situaties. Volgens die simulaties hebben mensen die zowel tijdens de infectie als 3 tot 6 maanden later klachten melden de grootste kans op blijvende problemen met organen, ook 1 tot 2 jaar na de infectie. De onderzoekers zien het als een basis om long covid beter te begrijpen en om toekomstige studies, zoals klinische trials, beter op te zetten. Voorzichtigheid is wel nodig: de uitkomsten zijn voorspellingen van een model en geen metingen bij patiënten, dus het raamwerk zegt nog niets over diagnose of behandeling voor individuele mensen.

11 · Notities uit het veld: prevalentie van Long COVID onder volwassenen — Verenigde Staten, 2022 | MMWR (al geplaatst)
Het Amerikaanse CDC analyseerde gegevens uit een grote telefonische enquête uit 2022 onder volwassenen in alle Amerikaanse staten en enkele gebieden, waarin werd gevraagd of mensen ooit long covid hadden gehad, gedefinieerd als klachten die minstens drie maanden aanhielden en er vóór de covid-infectie niet waren. Landelijk gaf 6,4 procent van de volwassenen aan ooit long covid te hebben gehad, met grote regionale verschillen: van 1,9 procent op de Amerikaanse Maagdeneilanden tot 10,6 procent in West Virginia, en meer dan 8,8 procent in zeven staten. Het gaat om een kort prevalentierapport op basis van zelfrapportage, zonder medische diagnose, en zonder gegevens over de behandeling tijdens de infectie, de tijd sinds de ziekte, of de duur en ernst van de klachten; ook vaccinatie werd niet meegenomen. Volgens de onderzoekers vult het rapport een belangrijke kennislacune en kunnen zulke cijfers per regio helpen bij beleid en zorgplanning voor mensen met long covid, al zeggen ze niets over oorzaken of behandeling.

12 · Risico op long COVID bij de deltavariant versus omikronvarianten van SARS-CoV-2 (al geplaatst)
In het medische tijdschrift The Lancet is een onderzoek verschenen dat het risico op long covid na een besmetting met de deltavariant vergelijkt met dat na een besmetting met de omicronvariant van het coronavirus. De beschikbare informatie bevat alleen de titel en de naam van het tijdschrift, en zegt niets over hoe het onderzoek is opgezet, hoeveel mensen eraan meededen of wat de uitkomsten waren. Daarom is nog niet te zeggen of de ene variant vaker tot long covid leidt dan de andere. De vraag is wel relevant, omdat nieuwe varianten elkaar blijven opvolgen en het belangrijk is te begrijpen of het risico op langdurige klachten daarmee verandert. Wie meer wil weten, kan het beste de volledige publicatie afwachten of raadplegen voordat er conclusies worden getrokken.

(Op basis van de kop.)

13 · Onderzoekers identificeren de meest voorkomende symptomen van long covid bij kinderen en tieners (al geplaatst)
Onderzoekers van het Amerikaanse RECOVER-programma hebben bij ruim 5.300 kinderen (6-11 jaar) en tieners (12-17 jaar) vergeleken welke aanhoudende klachten vaker voorkomen bij wie corona heeft gehad dan bij wie dat niet heeft gehad. Daaruit stelden ze twee lijsten op van klachten die samen waarschijnlijk wijzen op long covid: acht voor jonge kinderen en tien voor tieners. Bij tieners vielen vooral vermoeidheid, pijn en veranderde smaak en reuk op, bij jongere kinderen juist concentratieproblemen, slaapproblemen en buikklachten. Het gaat om een grote studie, gepubliceerd in het vakblad JAMA, die laat zien dat long covid er bij kinderen anders uitziet dan bij volwassenen en dat de klachten vaak meerdere delen van het lichaam raken. De onderzoekers benadrukken wel dat de lijsten bedoeld zijn voor verder onderzoek en niet om bij een individueel kind de diagnose te stellen, en dat ze waarschijnlijk nog zullen veranderen.

14 · Antiviraal geneesmiddel verbeterde de symptomen van Long COVID niet (al geplaatst)
Volgens een bericht van de Amerikaanse National Institutes of Health (NIH) verbeterde een antiviraal middel de klachten van mensen met long covid niet. Het bericht noemt alleen deze conclusie: welk middel er is onderzocht, hoeveel mensen meededen en hoe het onderzoek is opgezet, staat er niet in. Ook de soort studie is onbekend, waardoor niet goed te beoordelen is hoe zwaar deze uitkomst weegt. Het resultaat is van belang omdat onderzoekers willen weten of het virus een rol speelt bij aanhoudende klachten. Eén studie zonder bekende details is echter te weinig om antivirale middelen in het algemeen uit te sluiten.

(Op basis van de kop.)

15 · Long COVID in een prospectief cohort van thuis geïsoleerde patiënten (al geplaatst)
In dit prospectieve cohortonderzoek, gepubliceerd in Nature, volgden Noorse onderzoekers 312 mensen die tijdens de eerste coronagolf in Bergen besmet raakten: 247 herstelden thuis en 65 werden opgenomen in het ziekenhuis. Na zes maanden had 61 procent nog klachten, en dat hing samen met hoe ziek iemand aanvankelijk was, met hogere antistofwaarden en met een al bestaande chronische longziekte. Ook bij thuis herstelde jongvolwassenen van 16 tot 30 jaar had ruim de helft (32 van de 61) na een halfjaar nog klachten, zoals verlies van reuk of smaak, vermoeidheid, kortademigheid en concentratie- en geheugenproblemen. Het onderzoek laat zien dat ook jonge mensen met een milde besmetting langdurige klachten kunnen houden. Wel ging het om een beperkte groep uit één stad tijdens de eerste golf, en de percentages voor jongvolwassenen zijn gebaseerd op slechts 61 mensen.

16 · Long COVID en de hersenen: wereldwijd onderzoek brengt infectie in verband met geheugenverlies en een hoger risico op dementie bij ouderen (al geplaatst)
Een internationaal onderzoeksnetwerk, opgezet door de Alzheimer's Association, onderzocht bij ruim 3.500 volwassenen uit acht landen hoe het denkvermogen zich ontwikkelt na een covid-infectie. De studie verscheen in januari 2025 in het vakblad Frontiers in Aging Neuroscience. Jongere en middelbare deelnemers hadden vooral milde problemen met aandacht en concentratie. Ouderen kregen vaker te maken met een merkbare achteruitgang in geheugen, taal en het plannen en organiseren, vooral als ze bij de infectie ouder waren dan 60, ernstiger ziek waren of hun reukvermogen sterk kwijt waren. Ouderen hadden in deze studie een twee keer zo groot risico op matige tot ernstige, op dementie lijkende denkproblemen als jongere volwassenen. Dat is iets anders dan een vastgestelde diagnose dementie. Het onderzoek laat bovendien een verband zien en bewijst niet dat covid deze problemen direct veroorzaakt. De samenvatting is gebaseerd op een persbericht van de betrokken universiteit.

17 · Scholingsprogramma voor zorgverleners verbetert pijnuitkomsten in onderzoek naar longcovidzorg (al geplaatst)
Volgens een bericht op Bioengineer.org leidde een trainingsprogramma voor zorgverleners in een klinische trial tot betere uitkomsten op het gebied van pijn bij mensen met long covid. De beschikbare tekst bevat alleen deze kernboodschap: hoe het programma eruitzag, hoeveel deelnemers er waren, hoe pijn werd gemeten en hoe groot de verbetering was, wordt niet vermeld. Het is daarom niet te beoordelen hoe sterk of betrouwbaar het resultaat is. Het onderzoek is wel interessant omdat het niet om een medicijn gaat, maar om de vraag of beter geïnformeerde zorgverleners de zorg voor long covid kunnen verbeteren. Voorzichtigheid is op zijn plaats zolang de details van de studie niet bekend zijn.

(Op basis van de kop.)

18 · Analyse van 244 miljoen Amerikanen verfijnt het inzicht in long COVID (al geplaatst)
Onderzoekers van Stanford University analyseerden 14,4 miljard zorgverzekeringsgegevens van meer dan 244 miljoen Amerikanen om na te gaan welke gezondheidsproblemen tussen vier en twaalf maanden na een coronabesmetting echt aan covid zijn toe te schrijven. Met een andere opzet, een 'synthetische controlemethode' uit de economie, vonden ze 98 procent minder aan long covid toe te schrijven gezondheidsuitkomsten dan met de gangbare methode in dezelfde gegevens. Die gangbare aanpak bleek zelfs onmogelijke verbanden te leggen, zoals met blikseminslag en hondenbeten, omdat mensen die zich laten testen op allerlei manieren verschillen van mensen die dat niet doen. De onderzoekers benadrukken uitdrukkelijk dat dit niet betekent dat long covid 98 procent minder vaak voorkomt: het laat zien dat de opzet van een studie sterk bepaalt welke klachten je betrouwbaar aan covid kunt koppelen. Het gaat om een grootschalige data-analyse, gepubliceerd in het vakgenotenbeoordeelde tijdschrift PNAS, die vooral iets zegt over de betrouwbaarheid van eerdere bevolkingsstudies en niet over de ervaringen of klachten van individuele patiënten.

19 · Vroege behandeling met Paxlovid in verband gebracht met een lager risico op long covid, ziekenhuisopname en overlijden (al geplaatst)
Amerikaanse onderzoekers van het RECOVER-programma keken of vroege behandeling met het antivirale middel Paxlovid samenhangt met een kleiner risico op long covid bij volwassenen met covid-19 die niet in het ziekenhuis lagen. Bij mensen met een verhoogd risico op ernstige ziekte ging vroege Paxlovid samen met een iets lager risico op long covid, op ziekenhuisopname na de acute fase en op overlijden. Bij mensen met een laag risico zagen de onderzoekers geen duidelijke daling van het risico op long covid. Het gaat om een zogeheten 'target trial emulation', gepubliceerd bij PLOS: een studie die met gegevens uit de dagelijkse praktijk een gerandomiseerde trial probeert na te bootsen, maar geen echte trial is. Daardoor laat de studie een verband zien en geen bewezen oorzaak, het gevonden effect is bescheiden en het bericht noemt niet hoeveel mensen er meededen.

20 · Long COVID-gevallen worden mogelijk ondergerapporteerd door gebrek aan betrouwbare tests, suggereert nieuw onderzoek (al geplaatst)
Onderzoekers van Stanford University analyseerden 4,4 miljard zorgverzekeringsgegevens van ruim 244 miljoen Amerikanen. Ze concluderen dat eerdere studies de gevolgen van long covid mogelijk hebben overschat, omdat die mensen met een positieve test vaak vergeleken met mensen die nooit getest waren, terwijl geteste mensen sowieso vaker gezondheidsklachten in hun dossier hebben. Met hun aangepaste methode vonden de onderzoekers in dezelfde gegevens 98 procent minder long covid-uitkomsten vier tot twaalf maanden na infectie dan met de gebruikelijke methode. Volgens het bericht betekent dit niet dat long covid veel zeldzamer is, maar vooral dat de onderzoeksmethode sterk bepaalt welke klachten aan het virus worden toegeschreven. Voorzichtigheid is geboden: het gaat om een analyse van verzekeringsdata waarvan het nieuwsbericht niet vermeldt of die al door vakgenoten is beoordeeld, en de kop van het artikel ('mogelijk ondergerapporteerd') spreekt de inhoud tegen, terwijl experts benadrukken dat er geen betrouwbare test bestaat en patiënten daardoor juist het risico lopen niet serieus genomen te worden.

21 · Een lang genegeerd syndroom krijgt ongekende aandacht
Dit Medscape-artikel is een nieuwsoverzicht en geen verslag van één studie. Het beschrijft hoe POTS, een aandoening van het autonome zenuwstelsel met onder meer een snelle hartslag bij staan, duizeligheid, vermoeidheid en hersenmist, sinds de pandemie veel vaker wordt vastgesteld, vooral bij jonge vrouwen. Een analyse van ruim 65 miljoen patiëntendossiers wereldwijd vond een stijging van 130 procent, en in een kleine studie voldeed 62,5 procent van de deelnemers met long covid aan de officiële criteria voor POTS. Volgens onderzoeker Blair Grubb lijkt het immuunprofiel van mensen met POTS na covid sterk op dat van mensen die al vóór de pandemie POTS kregen, wat zou passen bij een auto-immuunoorzaak en bij een verschuiving van alleen symptoombestrijding naar behandelingen gericht op de onderliggende oorzaak. Voorzichtigheid is wel nodig: deskundigen zeggen dat niet zeker is hoeveel van de stijging echt door covid komt en hoeveel door meer bekendheid met de aandoening, en het artikel noemt nog geen bewezen behandelingen.

22 · Long COVID in verband gebracht met een verhoogd risico op hoge bloeddruk (al geplaatst)
De Keniaanse krant Daily Nation meldt dat long covid in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op hoge bloeddruk. Het bericht vermeldt niet om wat voor onderzoek het gaat, hoeveel mensen eraan meededen, hoe groot het verhoogde risico is of of de resultaten door vakgenoten zijn beoordeeld. Een 'verband' betekent bovendien niet automatisch dat long covid de hoge bloeddruk veroorzaakt. Zonder deze gegevens is niet te beoordelen hoe sterk het bewijs is, dus voorzichtigheid is geboden totdat het onderliggende onderzoek bekend is.

(Op basis van de kop.)

23 · Waarom blijft smaakverlies aanhouden na COVID? (al geplaatst)
Onderzoekers hebben onderzocht waarom sommige mensen meer dan een jaar na corona nog steeds problemen met hun smaak hebben. In deze kleine observationele studie, gepubliceerd in het vakblad Chemical Senses, testten ze bij 28 mensen die niet in het ziekenhuis hadden gelegen de vijf basissmaken: zoet, zuur, zout, bitter en umami (hartig). Elf deelnemers konden minstens één smaak helemaal niet meer proeven, terwijl maar drie van hen in totaal duidelijk slechter scoorden dan leeftijdsgenoten: iemand kan dus één smaak volledig kwijt zijn en andere smaken nog redelijk goed proeven. Bij 20 deelnemers werd een klein stukje weefsel van de tong onderzocht, en problemen met zoet, bitter en umami bleken samen te gaan met minder activiteit van twee stoffen (PLCβ2 en Tas1R3) die smaakcellen nodig hebben om deze smaken door te geven. Dat geeft een mogelijke biologische verklaring, maar voorzichtigheid is nodig: het gaat om een kleine, geselecteerde groep en om een verband, niet om een bewezen oorzaak, en verder onderzoek moet uitwijzen hoe deze veranderingen ontstaan en of ze terug te draaien zijn.

24 · BioVie presenteert gegevens uit een Long COVID-studie tijdens een door de NIH ondersteunde workshop (al geplaatst)
Het Amerikaanse bedrijf BioVie onderzocht in de ADDRESS-LC-studie of het experimentele middel bezisterim (20 milligram als pil, twee keer per dag) klachten van long covid kan verminderen. Het ging om een gerandomiseerde fase 2-studie met een placebogroep en ongeveer 200 volwassenen met long covid die last hadden van vermoeidheid en cognitieve problemen. Volgens het bedrijf zagen de deelnemers die bezisterim kregen op de meeste metingen een trend naar verbetering ten opzichte van placebo, vooral bij mensen die bij de start ernstigere vermoeidheid, PEM (post-exertionele malaise) of meetbare cognitieve problemen hadden, en waren de bijwerkingen vergelijkbaar met placebo. Voorzichtigheid is wel nodig: de resultaten komen van het bedrijf zelf, het bericht verscheen op een financiële nieuwssite die een commerciële relatie heeft met BioVie, en uit de tekst blijkt niet dat de resultaten al door vakgenoten zijn beoordeeld. Bovendien was dit een verkennende studie met 22 uitkomstmaten waarin de duidelijkste effecten in subgroepen werden gevonden, dus een grotere fase 3-studie moet nog uitwijzen of het middel echt werkt.

25 · BioVie presenteert gegevens uit een Long COVID-studie tijdens een door de NIH ondersteunde workshop (al geplaatst)
In een gerandomiseerde fase 2-studie met ongeveer 200 volwassenen met long covid, cognitieve klachten en vermoeidheid kreeg de helft tweemaal daags 20 milligram van het experimentele middel bezisterim en de andere helft een placebo. Volgens fabrikant BioVie zag de groep die het middel kreeg op de meeste van de 22 gemeten uitkomsten een 'trend' naar verbetering. Deelnemers met bij de start ernstige vermoeidheid, inspanningsintolerantie (PEM) of meetbare cognitieve problemen leken er het meest baat bij te hebben; bij hen meldt het bedrijf statistisch significante verbeteringen. De bijwerkingen waren vergelijkbaar met die van de placebo. Voorzichtigheid is wel nodig: de resultaten komen van het bedrijf zelf, het ging om een verkennende studie met veel uitkomstmaten, en de duidelijkste effecten werden gevonden in subgroepen, dus een grotere fase 3-studie moet uitwijzen of het middel echt werkt en veilig is.

26 · Mechanismen achter cardiovasculaire gevolgen van COVID-19 en Long COVID (al geplaatst)
Dit is een overzichtsartikel over de mechanismen achter de gevolgen van COVID-19 en long covid voor hart en bloedvaten, gepubliceerd via professional.heart.org, de vakwebsite van de American Heart Association. Een overzichtsartikel brengt bestaande kennis en eerder onderzoek samen en is dus geen nieuw onderzoek met eigen deelnemers. De beschikbare tekst bevat alleen de titel en de bron, dus welke mechanismen besproken worden en wat de auteurs concluderen, valt hieruit niet op te maken. Het onderwerp is wel relevant, omdat hart- en vaatklachten bij veel mensen met long covid een rol spelen. Zolang de inhoud niet bekend is, kunnen er geen conclusies aan worden verbonden.

(Op basis van de kop.)

27 · Long COVID in verband gebracht met een hoger risico op hoge bloeddruk (al geplaatst)
Zweedse onderzoekers volgden ruim 1,2 miljoen volwassenen van 18 tot 65 jaar in de regio Stockholm via zorgregistraties. Mensen die al een hoge bloeddruk hadden of met covid in het ziekenhuis waren beland, telden niet mee. Van de 8.365 deelnemers met de diagnose long covid kreeg 22 tot 23 procent tijdens de looptijd van het onderzoek een hoge bloeddruk. Na correctie voor onder meer leeftijd, sociaaleconomische positie en andere aandoeningen kwam dat neer op een 14 procent hoger risico dan bij mensen zonder long covid, ook na een milde besmetting. Het verband was sterker bij oudere deelnemers en bij mensen met diabetes. Voorzichtigheid is wel geboden: het gaat om een observationele studie, die een verband laat zien maar niet bewijst dat long covid de hoge bloeddruk veroorzaakt. Bovendien konden de onderzoekers bloeddruk en vaatstijfheid niet zelf meten en hadden ze geen gegevens over behandelingen die de bloeddruk kunnen beïnvloeden. Ze pleiten voor vaker bloeddruk meten bij mensen met long covid, maar geven zelf aan dat nog niet vaststaat of zo'n aanpak de gezondheid verbetert.

28 · Long COVID en een lagere kwaliteit van leven bij Chinese patiënten met IBD: cross-sectioneel onderzoek (al geplaatst)
Onderzoekers in China keken naar mensen met een chronische darmontsteking (IBD, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) en vonden dat long covid bij deze groep samengaat met een lagere kwaliteit van leven. Het gaat om een cross-sectioneel onderzoek, een momentopname waarbij deelnemers op één moment zijn bevraagd of onderzocht. Zo'n studie laat een verband zien, maar kan niet aantonen dat long covid de lagere kwaliteit van leven veroorzaakt. Het korte nieuwsbericht noemt geen details zoals het aantal deelnemers of hoe kwaliteit van leven is gemeten, dus de resultaten zijn lastig op waarde te schatten. Toch wijst het onderzoek erop dat mensen die al een chronische ziekte hebben extra last kunnen hebben van long covid, iets wat aandacht verdient.

(Op basis van de kop.)

29 · Kan een lage dosis naltrexon de symptomen van long COVID verlichten? Een nieuwe studie onderzoekt het bewijs (al geplaatst)
Een recent onderzoek heeft gekeken of lage doses naltrexon (LDN) long covid-klachten zoals vermoeidheid, pijn en slaapproblemen kunnen verminderen. Het bericht van de gezondheidssite Health and Me vermeldt alleen dat het onderzoek is uitgevoerd. Wat eruit kwam, om wat voor soort studie het gaat en hoeveel deelnemers er waren, staat er niet in. Daardoor is op basis van dit bericht niet te zeggen of LDN werkt bij long covid. Wie meer wil weten, kan het beste wachten op de oorspronkelijke publicatie of op berichtgeving met concrete onderzoeksgegevens.

30 · Biologische routes en mechanistische trials centraal op nieuwe Long COVID-conferentie in Amsterdam (al geplaatst)
Dit is geen afzonderlijk onderzoek maar een verslag van het eerste congres van de nieuwe International Society for Long COVID and Post-Acute Infection Syndromes, eind augustus in Amsterdam, met honderden presentaties en meer dan 100 posters. Sprekers erkenden dat een reeks klinische trials teleurstellende resultaten opleverde. Ze riepen op tot beter opgezette 'mechanistische' trials, gericht op de vermoedelijke oorzaken in het lichaam, zoals virus dat in het lichaam blijft, ontregeling van het afweersysteem, neurologische verstoringen en schade aan bloedvaten. Ook kwam aan bod hoe draagbare sensoren en monitoring op afstand kunnen helpen om bijvoorbeeld inspanningsintolerantie (PEM) nauwkeuriger te volgen, en werd PROBE-PASC aangekondigd, een door het Amerikaanse ministerie van Defensie gefinancierd programma voor zulke trials. Het verslag bevat geen nieuwe behandelresultaten, en volgens afsluitend spreker David Putrino moet niemand op één wondermiddel rekenen.

31 · Long COVID: hoe COVID-19 kan leiden tot een vicieuze virale cyclus (al geplaatst)
Onderzoekers volgden ruim 1.150 volwassenen die vóór hun vaccinatie met covid-19 in twintig Amerikaanse ziekenhuizen waren opgenomen, en onderzochten tot een jaar lang hun bloed en neusmonsters op 'slapende' virussen die opnieuw actief werden, zoals herpesvirussen (waaronder het Epstein-Barrvirus en cytomegalovirus) en anellovirussen. Bij bijna de helft van de patiënten werd minstens één van deze virussen tijdens de ziekte weer actief, ook bij mensen zonder verzwakt afweersysteem die vooraf gezond waren. Dat hing samen met een ernstiger verloop: bij de zwaarst zieke patiënten liep wie bepaalde gereactiveerde virussen had een groter risico om binnen een jaar te overlijden, en de reactivatie ging samen met meer ontstekingsstoffen en veranderingen in stofwisseling en genactiviteit. Volgens het artikel werd één van de gereactiveerde virussen ook in verband gebracht met long covid, maar de beschikbare tekst geeft daar geen details over. Het gaat om een observationeel cohortonderzoek, gepubliceerd in *Nature*, bij ongevaccineerde ziekenhuispatiënten: het laat verbanden zien en geen oorzaak-gevolg, en het is onduidelijk of de uitkomsten gelden voor mensen met een mildere infectie of die gevaccineerd zijn, dus meer onderzoek is nodig.

32 · Kunnen slapende virussen long COVID helpen verklaren? Wat onderzoekers van de Universiteit van Texas ontdekten (al geplaatst)
Onderzoekers van 15 universiteiten, onder leiding van de University of Texas, bekeken of covid-19 virussen kan 'wekken' die na een eerdere infectie sluimerend in ons lichaam blijven zitten. In een studie gepubliceerd in het vaktijdschrift Nature onderzochten ze bloed, neusslijm en longmateriaal van 1.154 mensen die met covid-19 in het ziekenhuis lagen, en zagen ze een duidelijke heractivering van virussen uit twee families: herpesvirussen en anellovirussen. Volgens de onderzoekers komt zo'n heractivering vaker voor bij mensen met long covid, wat een deel van de verklaring zou kunnen zijn. Voorzichtigheid is wel nodig: de studie ging over mensen die in het ziekenhuis lagen en toont niet aan dat deze virussen long covid veroorzaken. Welke rol ze precies spelen en of behandeling ervan zou helpen, moet vervolgonderzoek nog uitwijzen.

33 · Herbestemde geneesmiddelen bieden beperkt voordeel bij vermoeidheid door long COVID (al geplaatst)
Volgens een kort bericht in het Amerikaanse vakblad Infectious Disease Special Edition hebben bestaande medicijnen die oorspronkelijk voor andere aandoeningen zijn ontwikkeld weinig effect op de vermoeidheid bij long covid. Om welke medicijnen het gaat, hoeveel mensen meededen en hoe het onderzoek is opgezet, staat niet in de beschikbare tekst. Ook is niet bekend om wat voor soort studie het gaat. Het bericht laat zien dat het zoeken naar een behandeling voor vermoeidheid bij long covid nog niet eenvoudig is. Zolang de details ontbreken, is het verstandig om er geen harde conclusies aan te verbinden.

(Op basis van de kop.)

34 · Onderzoek naar long COVID identificeert immuunontsteking — kunnen de bevindingen ook ‘long vax’ helpen verklaren? (al geplaatst)
Onderzoekers van Cardiff University in het Verenigd Koninkrijk vonden in een studie uit 2024 bij mensen met long covid een verhoogde activiteit van het complementsysteem, een groep eiwitten in het bloed die infecties helpt bestrijden maar ook schadelijke ontstekingen kan veroorzaken. Een bloedtest met vier markers kon mensen met long covid met redelijke nauwkeurigheid onderscheiden van mensen die volledig hersteld waren van covid (AUC 0,785). Het bericht noemt niet hoeveel deelnemers er waren of hoe de studie precies was opgezet, en zo'n bloedtest is nog geen betrouwbaar diagnostisch hulpmiddel. De vraag in de kop, of klachten na vaccinatie ("long vax") dezelfde biologische oorzaak kunnen hebben, is door de studie zelf niet onderzocht en is dus een open vraag van de nieuwssite. De bevinding ondersteunt wel het idee dat long covid te maken kan hebben met een ontregeld afweersysteem, maar vervolgonderzoek is nodig om dat te bevestigen.

35 · Slaapapneu komt vaak voor bij vermoeidheid door long covid, maar houdt geen verband met de symptomen (al geplaatst)
Volgens een kort bericht komt slaapapneu, waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk stokt, vaak voor bij mensen met long covid die kampen met vermoeidheid. Opvallend is dat de slaapapneu volgens het bericht niet samenhing met de klachten van deze mensen. Over de opzet van het onderzoek is niets bekend: de tekst vermeldt niet om wat voor studie het gaat, hoeveel deelnemers er waren of of het onderzoek door vakgenoten is beoordeeld. Bovendien komt het bericht van de gezondheidswebsite van Dr. Axe en niet rechtstreeks uit een wetenschappelijke publicatie. Zolang de oorspronkelijke studie niet te raadplegen is, is het verstandig deze uitkomst met voorzichtigheid te bekijken.

(Op basis van de kop.)

36 · Onderzoek verfijnt wat ‘long COVID’ precies is (al geplaatst)
Onderzoekers van Stanford University analyseerden 14,4 miljard declaraties van zorgverzekeringen van ruim 244 miljoen Amerikanen om te bepalen welke langdurige gezondheidsklachten met zekerheid aan covid-19 zijn toe te schrijven. Het gaat om een grote analyse van bestaande verzekeringsgegevens, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS, waarbij een rekenmethode uit de economie werd gebruikt om de medische voorgeschiedenis van mensen met en zonder covid beter met elkaar te vergelijken. Met deze opzet vonden de onderzoekers tussen vier en twaalf maanden na de besmetting 98 procent minder gezondheidsgevolgen die aan covid toe te schrijven waren dan met de gangbare methoden in dezelfde gegevens. De onderzoekers benadrukken uitdrukkelijk dat dit niet betekent dat long covid 98 procent minder vaak voorkomt, maar dat de opzet van een studie sterk bepaalt welke klachten betrouwbaar aan covid gekoppeld kunnen worden. De studie gaat daarmee vooral over hoe onderzoek naar long covid beter kan worden opgezet, want volgens de auteurs voorkomt een grote hoeveelheid data op zichzelf geen vertekening in de resultaten.

37 · Hersenontsteking verklaart symptomen van long covid waarschijnlijk niet (al geplaatst)
Onderzoekers van de Universiteit van Turku (Finland) keken met geavanceerde hersenscans (TSPO-PET) of mensen met aanhoudende long covid-klachten tekenen van ontsteking in de hersenen hebben, in vergelijking met gezonde mensen. Ze vonden geen aanwijzingen voor wijdverspreide hersenontsteking. Wel zagen ze bij de mensen met de zwaarste klachten, zoals vermoeidheid, angst en somberheid, meer activiteit in hersengebieden die met stemming en emotie te maken hebben, zoals de amygdala en de hippocampus. Het gaat om een beeldvormingsstudie die is gepubliceerd in het vakblad *Journal of Neurology*, maar het bericht vermeldt niet hoeveel mensen er meededen. Het onderzoek helpt de oorzaken van long covid beter te begrijpen, al sluit het niet uit dat er vlak na de infectie wel ontsteking aanwezig is. Dat laatste opperen de onderzoekers zelf als mogelijkheid.

38 · Slaapapneu en long covid: wat een overzicht van 11 studies daadwerkelijk laat zien (al geplaatst)
**Let op:** de aangeleverde tekst bevat alleen de titel en de bron (Bioengineer.org), niet het artikel zelf. Een samenvatting van de bevindingen is daarom niet mogelijk zonder iets te verzinnen.

Uit de titel blijkt alleen dat het gaat om een review van 11 studies naar het verband tussen slaapapneu en long covid. Wat er precies onderzocht is, wat eruit kwam en hoe sterk de onderliggende studies zijn, staat niet in de tekst.

Stuur de volledige tekst van het bericht of de oorspronkelijke publicatie mee, dan schrijf ik de samenvatting in 3 tot 5 zinnen.

(Op basis van de kop.)

39 · Nieuwe studie zet vraagtekens bij wat we dachten te weten over Long COVID (al geplaatst)
Onderzoekers van Stanford University analyseerden 4,4 miljard zorgverzekeringsgegevens van ruim 244 miljoen Amerikanen om na te gaan welke gezondheidsklachten in de maanden na een coronabesmetting echt aan covid zijn toe te schrijven. Eerdere studies vergeleken mensen met een positieve test vaak met mensen die nooit getest waren. Dat vertekent volgens de onderzoekers de uitkomsten, omdat mensen die zich laten testen ook vaker andere gezondheidsklachten in hun dossier hebben; zij vergeleken daarom alleen mensen die positief of negatief testten. Met die aanpak vonden ze tussen vier en twaalf maanden na besmetting 98 procent minder aan covid toe te schrijven klachten dan met de gebruikelijke methode in dezelfde gegevens, maar ze benadrukken zelf dat dit níet betekent dat long covid 98 procent minder vaak voorkomt. Het gaat om een grote analyse van bestaande verzekeringsgegevens, en omdat er geen test voor long covid bestaat, blijft lastig vast te stellen wie het heeft. De onderzoekers wijzen erop dat mensen bij wie de klachten mogelijk een andere oorzaak hebben wel degelijk ernstig ziek kunnen zijn, en andere experts waarschuwen dat long covid ook onderschat kan worden en dat klachten van patiënten niet weggewuifd mogen worden.

40 · Onderzoek verfijnt ons begrip van long COVID (al geplaatst)
Het aangeleverde bericht bevat alleen de titel "Study refines our understanding of long COVID" en de bron (Stanford Report), maar geen inhoud over het onderzoek zelf. Daardoor is niet bekend wat er precies onderzocht is, hoeveel deelnemers er waren, welk soort studie het is en wat de uitkomsten zijn. Zonder die gegevens is een betrouwbare samenvatting niet mogelijk, en het zou misleidend zijn om conclusies in te vullen. Voor een volledige samenvatting is de volledige tekst van het bericht of een link naar de studie nodig.

(Op basis van de kop.)

41 · Rapport: Long COVID is echt, maar sommige studies hebben symptomen waarschijnlijk te vaak meegeteld (al geplaatst)
Onderzoekers van onder meer Stanford analyseerden verzekeringsgegevens van 244,7 miljoen Amerikaanse patiënten om te zien hoe de opzet van een studie de uitkomsten over long covid beïnvloedt. Het gaat om een grote observationele studie, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS. Eerdere studies vergeleken mensen met een positieve test vaak met mensen die nooit getest waren, maar die methode koppelde covid zelfs aan onmogelijke gevolgen zoals schotwonden en verdrinking, waarschijnlijk omdat mensen die zich laten testen gemiddeld al vaker ziek zijn. Toen de onderzoekers alleen geteste mensen met elkaar vergeleken (positief tegenover negatief), daalde het aantal gezondheidsproblemen dat aan covid te koppelen was in de eerste vier maanden van 262 naar 43. Na vijf tot twaalf maanden bleven er vijf over, waaronder spierziekte, haaruitval en longembolie, en na een jaar geen enkele. De onderzoekers benadrukken dat aanhoudende klachten hiermee niet worden uitgesloten, maar dat onzeker blijft wat de oorzaak is, en dat hun methode sommige echte effecten mogelijk iets onderschat.

42 · Post-COVID-syndroom: prednisolon geeft in behandelonderzoek een bescheiden, kortdurende verbetering (al geplaatst)
In een Duitse gerandomiseerde trial met 323 mensen met long covid, uitgevoerd via huisartsenpraktijken in Würzburg, Tübingen en Kiel, kregen deelnemers 28 dagen lang een lage dosis prednisolon (een ontstekingsremmer), een combinatie van vitamine B1, B6 en B12, beide samen of een placebo. Wie prednisolon kreeg, meldde na vier weken iets meer verbetering van klachten dan wie dat niet kreeg, vooral bij vermoeidheid. De B-vitamines lieten geen aantoonbaar voordeel zien, en alle middelen werden even goed verdragen. Toch is voorzichtigheid geboden: het verschil was klein, bleef onder de vooraf vastgestelde grens voor een merkbare verbetering in het dagelijks leven en verdween weer na het stoppen. De onderzoekers raden breed gebruik van prednisolon daarom niet aan en willen in vervolgonderzoek, onder meer met bloedanalyses, uitzoeken of bepaalde groepen patiënten er wel baat bij kunnen hebben. De studie is na beoordeling door vakgenoten gepubliceerd in het tijdschrift eClinicalMedicine.

43 · Onderzoek van Stanford University verfijnt ons begrip van long covid (al geplaatst)
Stanfordonderzoekers analyseerden 14,4 miljard verzekeringsdeclaraties van ruim 244 miljoen Amerikanen, een grote analyse van bestaande gegevens die in het vakblad PNAS is gepubliceerd. Ze laten zien dat eerdere studies mogelijk te veel gezondheidsklachten aan covid toeschreven, omdat ze mensen met een positieve test vergeleken met mensen die nooit getest waren. Mensen die vaker testen hebben namelijk ook vaker andere klachten in hun dossier staan, en daardoor kwamen zelfs onmogelijke uitkomsten als blikseminslag en hondenbeten als 'gevolg' van long covid naar voren. Met een andere opzet vonden de onderzoekers tussen vier en twaalf maanden na de infectie 98 procent minder aan covid toe te schrijven uitkomsten, maar volgens hen betekent dat niet dat long covid 98 procent minder vaak voorkomt: het laat vooral zien dat de onderzoeksopzet bepaalt welke gezondheidseffecten betrouwbaar aan covid zijn toe te schrijven.

44 · Tijdelijke verlichting van long covid gezien bij gebruik van antihistaminica en ontstekingsremmers (al geplaatst)
In de STIMULATE-ICP-studie, een gerandomiseerde fase 3-trial (open-label, dus zonder blindering) onder 778 thuisbehandelde volwassenen met long covid in 12 Britse gespecialiseerde klinieken, werden colchicine (ontstekingsremmer), een combinatie van famotidine en loratadine (antihistaminica) en rivaroxaban (bloedverdunner) getest tegen vermoeidheid. Na 12 weken gaf colchicine en de antihistaminica een kleine extra verbetering ten opzichte van gewone zorg (ongeveer 1,5 punt, terwijl alle groepen gemiddeld 4,3 punten vooruitgingen), rivaroxaban deed niets, en na het stoppen van de medicijnen was het voordeel na 24 weken weer verdwenen. Volgens de onderzoekers zijn deze middelen op zichzelf waarschijnlijk niet het antwoord op long covid-vermoeidheid; de studie is wel belangrijk omdat ze juist mensen includeert die thuis ziek waren, een groep die in eerder onderzoek vaak ontbrak, en omdat de behandelingen over het algemeen goed werden verdragen.

45 · BioVie uitgenodigd om gegevens over bezisterim bij Long COVID te presenteren tijdens de derde jaarlijkse workshop van NIH’s RECOVER-TLC (al geplaatst)
Het farmaceutische bedrijf BioVie meldt in een eigen, betaald persbericht resultaten van een fase 2-studie (ADDRESS-LC) naar het middel bezisterim bij long covid met neurologische klachten zoals vermoeidheid en denk- en geheugenproblemen. Het ging om een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie op meerdere locaties, opgezet als verkennend onderzoek om te zien of er een signaal van effect is; het aantal deelnemers staat niet in het bericht. Volgens het bedrijf liet bezisterim op de meeste metingen een trend naar verbetering zien ten opzichte van placebo, met de duidelijkste verbeteringen bij deelnemers met ernstiger vermoeidheid, PEM (verergering van klachten na inspanning) of aantoonbare cognitieve problemen, en waren de bijwerkingen vergelijkbaar met placebo. Voorzichtigheid is geboden: de resultaten komen uit een persbericht van de fabrikant en niet uit een door vakgenoten beoordeelde publicatie, er werden 22 uitkomstmaten bekeken, en de duidelijkste effecten werden gevonden in subgroepen, waardoor toevalsbevindingen niet zijn uit te sluiten. Het bedrijf presenteert de gegevens begin november op een workshop van het Amerikaanse RECOVER-TLC-programma en ziet ze als basis voor een grotere fase 3-studie, die nodig is om te bevestigen of het middel echt werkt.

46 · Lage dosis naltrexon in verband gebracht met enige verbetering bij Long COVID (al geplaatst)
Onderzoekers van Stanford University bekeken de patiëntendossiers van 230 volwassenen met long covid die laag gedoseerde naltrexon (LDN) kregen voorgeschreven, buiten de officieel goedgekeurde toepassing van het middel (meestal 4 mg). Na meer dan drie maanden meldden deze mensen gemiddeld minder klachten en konden ze in het dagelijks leven beter functioneren. Er was vooral verbetering bij vermoeidheid, hersenmist, niet-verkwikkende slaap, slaapproblemen en de terugslag na inspanning (PEM), maar niet bij hoofdpijn of licht gevoel in het hoofd. Het gaat om een kleine terugblikkende studie op basis van bestaande dossiers, gepresenteerd op het congres IDWeek, zonder controlegroep die geen LDN kreeg. Daardoor is niet uit te sluiten dat het natuurlijke verloop van long covid of andere behandelingen de verbeteringen verklaren, en de onderzoekers benadrukken zelf dat gerandomiseerde studies met een placebogroep nodig zijn om de veiligheid en werkzaamheid van LDN vast te stellen.

47 · Gangbare inclusiecriteria in elektronische patiëntendossiers veranderen stilletjes wie als longcovidpatiënt wordt beschouwd (al geplaatst)
Volgens de kop van dit bericht van Bioengineer.org gaat het om onderzoek naar hoe veelgebruikte selectiecriteria in elektronische patiëntendossiers (EPD's) bepalen wie in onderzoek als longcovidpatiënt wordt meegeteld. De beschikbare tekst bevat alleen die kop en geeft geen informatie over de opzet, het aantal deelnemers of de precieze uitkomsten. Ook is onbekend om wat voor soort studie het gaat en of het onderzoek door vakgenoten is beoordeeld. Het onderwerp is wel relevant: als onderzoekers verschillende criteria gebruiken, kunnen studies over long covid eigenlijk over verschillende groepen mensen gaan, wat de uitkomsten en vergelijkingen kan beïnvloeden. Zolang de inhoud van het onderzoek niet bekend is, valt niet te beoordelen hoe sterk of hoe groot dat effect is.

(Op basis van de kop.)

48 · Onderzoek verfijnt ons begrip van Long COVID (al geplaatst)
Datawetenschappers van Stanford University analyseerden 14,4 miljard zorgverzekeringsgegevens van meer dan 244 miljoen Amerikanen. Ze ontdekten dat de gebruikelijke onderzoeksmethoden de reeks en de duur van gezondheidsklachten die aan covid-19 worden toegeschreven mogelijk flink overschatten. Het gaat om een grootschalige observationele studie, gepubliceerd in het vakgenootbeoordeelde tijdschrift PNAS. Eerdere studies vergeleken mensen met een positieve test met mensen die nooit een diagnose kregen, onder wie ook mensen die zich nooit lieten testen. Omdat mensen die zich laten testen vaak anders zijn, bijvoorbeeld door onderliggende aandoeningen of vaker zorggebruik, koppelde die aanpak covid zelfs aan onmogelijke gevolgen zoals blikseminslag en hondenbeten. Met een strengere opzet, waarin alleen mensen werden meegenomen die hun eerste PCR-test deden, vonden de onderzoekers tussen vier en twaalf maanden na infectie 98 procent minder aan long covid toe te schrijven gevolgen. Volgens hoofdonderzoeker Jure Leskovec betekent dit uitdrukkelijk níét dat long covid 98 procent minder vaak voorkomt: de studie laat vooral zien hoe sterk de opzet van onderzoek bepaalt welke klachten betrouwbaar aan covid kunnen worden gekoppeld.

49 · Onderzoek verfijnt ons begrip van long COVID (al geplaatst)
Over dit onderzoek is alleen bekend dat Stanford University een bericht publiceerde met de titel 'Study refines our understanding of long COVID' (Studie verfijnt ons begrip van long covid). De aangeleverde tekst bevat verder geen informatie over wat er precies is onderzocht, hoeveel deelnemers er waren, wat voor soort studie het is of wat de uitkomsten zijn. Ook is niet duidelijk of de resultaten al door vakgenoten zijn beoordeeld. Zonder deze gegevens is niet te zeggen wat de studie betekent voor mensen met long covid, en daarom is voorzichtigheid geboden.

*Noot voor de redactie: de bron bevat alleen de titel. Lever de volledige tekst van het Stanford-bericht aan voor een inhoudelijke samenvatting.*

(Op basis van de kop.)

50 · Studie verfijnt ons begrip van long COVID (al geplaatst)
De aangeleverde tekst bevat alleen de kop ("Study refines our understanding of long COVID") en de bronvermelding "Stanford Report", zonder inhoud over het onderzoek zelf. Er staat niet in wat er is onderzocht, bij hoeveel deelnemers, met welke methode of wat de uitkomsten waren. Ook de soort studie is onbekend. Een samenvatting zou daarom neerkomen op gissen, en dat wil ik voorkomen. Als je de volledige tekst van het bericht of een link naar de studie aanlevert, schrijf ik graag een samenvatting.

(Op basis van de kop.)

51 · Rivera-Mariani is mede-auteur van onderzoek naar long covid en gezondheidsfactoren in de buurt (al geplaatst)
Onderzoeker Rivera-Mariani van Lynn University in de Verenigde Staten is medeauteur van een studie naar long covid en gezondheidsfactoren in de buurt waar mensen wonen. Het bericht zegt niets over de opzet van de studie, het aantal deelnemers, de resultaten of of het onderzoek al door vakgenoten is beoordeeld. Wel past het onderwerp bij een bredere vraag: in hoeverre spelen omstandigheden in de woonomgeving een rol bij wie long covid krijgt of hoe ernstig het verloopt? Zonder de onderzoeksgegevens zelf is het niet mogelijk iets te zeggen over de conclusies, dus voorzichtigheid is geboden tot de volledige studie beschikbaar is.

(Op basis van de kop.)

52 · Onderzoekers van de University of Denver bestuderen de impact van Long COVID (al geplaatst)
Onderzoekers van de University of Denver beginnen een studie bij 100 mensen (50 met en 50 zonder long covid) om te testen hoe het evenwichts- en oogbewegingssysteem en de hersenfuncties werken. Ze bouwen voort op eerder onderzoek naar hersenschudding, omdat de klachten van long covid en van postcommotioneel syndroom elkaar volgens de onderzoekers sterk overlappen. Er zijn nog geen resultaten: de eerste uitkomsten worden deze zomer verwacht, dus het is onbekend of dit tot behandelingen leidt, en de vergelijking met hersenschudding is vooralsnog een uitgangspunt van de onderzoekers.

53 · Onderzoeksupdates, 27 oktober (al geplaatst)
In een Duitse fase 3-trial met ruim 300 mensen met long covid kregen deelnemers 28 dagen lang een lage dosis prednisolon (een ontstekingsremmer), B-vitamines, een combinatie van beide of een placebo. Volgens de vragenlijsten van de deelnemers verminderde prednisolon op korte termijn de ernst van sommige klachten, maar volgens de onderzoekers was dat effect te klein om vooraf als klinisch betekenisvol te gelden. Ze benadrukken dat meer onderzoek nodig is naar de werkzaamheid, de juiste dosis en behandelduur, en de mogelijke bijwerkingen op langere termijn. Een Zweeds bevolkingsonderzoek met de medische dossiers van meer dan 1,2 miljoen volwassenen liet zien dat mensen met een long-covid-diagnose over vijf jaar 14 procent meer kans hadden op hoge bloeddruk, vooral mannen, al wordt long covid via diagnosecodes vaak onvoldoende geregistreerd. Daarnaast zette het Amerikaanse RECOVER-programma de eerste deelresultaten van de omstreden LC-ENERGIZE-trial over pacing online, maar die zijn nog niet geanalyseerd, beoordeeld door vakgenoten of gepubliceerd, dus conclusies zijn nog niet te trekken.

54 · Low-dose prednisolone and B vitamins for post-COVID-19 syndrome in Germany: the PreVitaCOV randomised clinical trial.
Onderzocht werd of 28 dagen laagdosis prednisolon en/of B-vitamines de klachten bij post-COVID verminderen, in een gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde fase 3-studie in Duitsland. De uitkomst staat niet in de beschikbare samenvatting.

55 · Effect of Fluvoxamine and Metformin for Fatigue in Patients With Long COVID : An Adaptive Randomized Trial.
In een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie in Brazilië (399 volwassenen met vermoeidheid na COVID) scoorde de groep met fluvoxamine na 60 en 90 dagen iets lager op vermoeidheid dan de placebogroep; de resultaten voor metformine waren niet eenduidig.

56 · SARS-CoV-2-specific monoclonal antibody AER002 in Long COVID: an exploratory randomized phase 2a mechanistic trial.
In een kleine, verkennende gerandomiseerde studie (36 mensen met long covid) gaf het antilichaam AER002 geen betere uitkomsten dan placebo op lichamelijke gezondheid, kwaliteit van leven of bloedmarkers. Het middel was wel veilig en werd goed verdragen.

57 · Low Dose Naltrexone for Post-COVID Fatigue Syndrome: A Randomized Controlled Trial
Dit is een preprint (nog niet beoordeeld) van een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie bij 160 mensen met vermoeidheid na COVID. Na 16 weken was er geen verschil in vermoeidheid tussen lage-dosis naltrexon en placebo.

58 · Effectiveness of Individualized Physical Exercise in COVID-19-Induced Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome.
In een gerandomiseerde studie bij 60 mensen met POTS na COVID gaf aangepast bewegen naast gewone zorg geen verschil in kwaliteit van leven, en de tijd rechtop was in de oefengroep juist korter. Klachten en lichamelijke conditie verbeterden in beide groepen.

59 · Effects of Telerehabilitation on Quality of Life, Physical Capacity, and Symptom Burden Within the Post-COVID-19 Condition: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials.
Een systematische review met meta-analyse van gerandomiseerde studies naar telerevalidatie bij post-COVID, gericht op kwaliteit van leven, lichamelijke conditie en klachten. De uitkomsten staan niet in de beschikbare samenvatting.

60 · Effectiveness of Non-Pharmacological Interventions for Fatigue in Long COVID: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials.
Een systematische review met meta-analyse van 13 gerandomiseerde studies (1276 mensen) vond dat niet-medicamenteuze behandelingen vermoeidheid bij long covid gemiddeld verminderden, vooral bewegingstraining. De studies verschilden wel sterk van elkaar.

61 · Exercise effectiveness on fatigue in Long-COVID: systematic review and meta-analysis.
Een systematische review met meta-analyse van 14 gerandomiseerde studies liet zien dat bewegingstraining de vermoeidheid bij long covid gemiddeld verminderde.

62 · An open-label feasibility study of remdesivir in long COVID: results from the ERASE LC trial.
In een kleine open studie zonder controlegroep kregen 73 mensen met long covid vijf dagen remdesivir via een infuus; bijna iedereen maakte de kuur af en er waren geen ernstige bijwerkingen. Of het middel werkt, moet nog in grotere gerandomiseerde studies worden onderzocht.

63 · Real-world effectiveness of Paxlovid in protecting Long COVID for outpatient adult patients: A target trial emulation study from the RECOVER Initiative.
In een observationele studie met patiëntendossiers (nagebootste trial) hing Paxlovid kort na besmetting samen met iets minder long covid bij mensen met risicofactoren voor ernstige COVID. Bij mensen zonder risicofactoren was de uitkomst onduidelijk.

64 · Metformin at the Time of COVID-19 Infection and Risk of Long COVID: A Target Trial Emulation Study.
In een observationele studie met patiëntendossiers kreeg 4,0% van de mensen met metformine rond de besmetting long covid of overleed, tegenover 8,5% in de vergelijkingsgroep. Dit is een verband en geen bewijs van effect; de groepen waren klein.

65 · Receptor-binding autoantibodies are not associated with post-COVID fatigue
Volgens de titel van dit onderzoek hangen antilichamen tegen het receptorbindende deel van het virus niet samen met vermoeidheid na COVID. Er is geen samenvatting beschikbaar, dus de opzet van de studie is onbekend.

66 · Effectiveness of tailored individual follow-up vs. standard one-day group course on health-related quality of life in patients with post COVID-19 condition: a randomized controlled trial.
In een gerandomiseerde studie bij 60 mensen met post-COVID werd een individueel begeleidingstraject van 6-8 weken vergeleken met een standaard groepscursus van één dag, beide gebaseerd op cognitieve gedragstherapie. De uitkomsten staan niet in de beschikbare samenvatting.

67 · Methodological quality and clinical applicability of long COVID guidelines and scientific statements: a systematic review using AGREE II and AGREE-REX.
Een systematische review van 20 richtlijnen en wetenschappelijke standpunten over long covid vond dat de kwaliteit ongelijk was; sommige onderdelen scoorden hoog en andere zeer laag.

68 · Revised estimates of types and duration of long COVID symptoms based on claims records from 245 million US patients.
In een observationele analyse van verzekeringsgegevens van 245 miljoen Amerikanen bleek dat een vergelijking van alleen geteste mensen veel minder langdurige klachten aan COVID toeschreef dan eerdere studies. Dat wijst op vertekening in eerdere onderzoeken.